Bu sorunun cevabı gerek kişisel, gerekse ülkemizin ekonomisi açısından büyük önem taşımaktadır. Doğru yapılmamış bir aydınlatmanın verebileceği en kötü sonuçlardan biri de, yıllar boyunca ödeyeceğimiz yüksek tutarlı elektrik faturaları olabilir. Bu kayıp; zaman zaman gerçekten çok büyük olabilir.
Doğru bir aydınlatma aynı zamanda mümkün olduğunca ekonomik işletme maliyetleri yaratmalı ve tüm işletme maliyetleri yatırım yapılmadan önce hesaplanmalıdır.
Doğru aydınlatma; doğru ve gerektiği kadar ışık kaynağının (lamba), doğru ekipmanlarla birlikte (balast, transformatör, duy, kablo, reflektör) kullanıldığı doğru ürünlerle yapılır. Geçmişten günümüze geliştirilmiş birçok lamba çeşidi ve bunların değişik güçteki tipleri bulunmaktadır. Enkandesan lambalar fazla enerji harcamakta ve harcadıkları enerjinin az bir kısmını ışığa dönüştürmekte, ciddi bir kısmını ise ısıya dönüştürerek israf etmektedirler; bu lambalar estetik amaçlarla elbette kullanılacaktır, ancak tüm aydınlatmanın bu lambalar ile yapılması durumunda, tüketimin de yükselmesi kaçınılmaz bir sonuç olarak ortaya çıkacaktır.
Bu lambalardan sonra geliştirilen halojen lambaların ise enkandesan lambalara göre daha fazla ışık ürettikleri ama yine de ciddi bir miktarda enerjiyi ısıya dönüştürdükleri bilinmektedir. Halojen lambalar da sıcak ve doğala özdeş ışık renkleri (renksel geriverimleri) nedeniyle birçok aydınlatma projesinde kullanılmak durumundadır. Ancak yine enkandesan lambalar gibi yoğunlukla kullanılmaları durumunda tüketimin artmasına sebep olacaklardır.
Zamanla geliştirilen yeni teknoloji lambalar ise tükettikleri enerjinin göreceli olarak ciddi bir kısmını ışığa dönüştürerek daha az kayıplara sebep olmaktadır.
Aydınlatmada en sık yapılan hatalardan biri de yanlış lamba seçilmesi, yanlış ürün seçimi ve bu aygıtların işletilmesi için gereken komponentlerin uygun kalite ve özellekte seçilmemesidir. Bu konuyu bir örnekle incelersek;
50 metrekare alanda iki tip aydınlatma yaptığımızı düşünelim. Birinci alternatifte 50W gücünde halojen lambalar seçilmiş ve bu lambalarla alan aydınlatılmıştır. 300 Lux Aydınlık düzeyine ulaşmak için bu ürünlerden 24 adet kullanılması gerektiği hesaplanmıştır. İkinci alternatifte ise aynı alanı aydınlatma için daha verimli bir aygıt olan kompakt fluoresan lambaların kullanıldığı, 2 lambalı (2x26W) bir aygıt seçilmiş ve bu aygıt için yapılan hesapta 10 adedin yeterli olduğu tespit edilmiştir. İki alternatif karşılaştırıldığında aradaki farklar aşağıdaki gibi hesaplanmıştır:
Aygıt adedi 24 10
Aygıt başına güç (Watt) 50 52
Toplam güç (KW) 1,20 0,52
Elektrik birim fiyatı (YTL) 0,18 0,18
Tüketim / saat (YTL) 0,22 0,09
Tüketim / gün (YTL) 2,59 1,12
Tüketim / ay (YTL) 77,76 33,70
Halojen lambanın kullanıldığı sistem aylık 77,76 YTL tutarında bir harcamaya sebep olurken, kompakt fluoresan lambalı aygıtların kullanıldığı sistem sadece 33,70 YTL tüketime sebep olmuştur. Birinci alternatif diğerine göre yaklaşık 2.5 kat daha fazla tüketmektedir ve sadece 50 metrekare alanın yanlış aydınlatılması nedeniyle yıllık kayıp 530 YTL’sına ulaşmaktadır.
Dış aydınlatmada da çok çeşitli lamba alternatifleri bulunmaktadır. Örneğin projektör kullanılacaksa, çubuk halojen lambalı veya yüksek verime sahip gaz deşarjlı (cıva buharlı, metal halide veya sodyum buharlı) lambalardan hangisinin kullanılacağına dikkatle karar verilmelidir.
Ürünlerde kullanılan transformatör, balast gibi ekipmanların yarattığı kayıplara da kısaca değinebiliriz.
Uygun kalitede olmayan manyetik (saclı) balast ve transformatörler çektikleri akımın belli bir kısmını kendi üzerlerinde kaybedebilmektedir. Bu oran zaman zaman %10 seviyesine ulaşabilmektedir. Bu tür durumlarda aradaki farklar daha da açılabilmekte elektrik faturaları daha da kabarık hale gelebilmektedir.
Manyetik balast veya transformatör kullanımı yerine ilk yatırım maliyeti biraz yüksek olan elektronik tiplerin seçilmesi durumunda, bu komponentlerin gerek daha uzun lamba ömrü, gerek az enerji kayıplı olmaları sebebiyle %35 e varan tasarruflar elde edilebilmektedir. Elde edilen bu tasarrufla; yüksek ilk yatırım maliyeti ilk birkaç yıl içerisinde amorti edilmekte, sonraki yıllarda ciddi tasarruflar elde edilmektedir.
Kısaca mekanın aydınlatması projelendirilirken elektrik tüketimi açısından göz önüne alınması gereken birçok faktör bulunmakta olup, projelendirme aşamasında uzman kişilerin görüşü alınmalıdır.
Kaynak: Işık Hayattır - Lamp 83 yayınları.